هفت روز هفته با نگاهي بر مثنوي هفت پيكر نظامي

هفت رنگ است به ز هفت اورنگ                       نيـست بـالاتـر از سيـاهـي رنـگ

رنگها، ستارگان و معاني رمزي و عرفاني آنها

يكي از پنج گنج حكيم نظامي گنجوي مثنوي(هفت پيكر) يا هفت گنبد است كه بر گرد ماجراهاي بهرام گور مي‌گردد. از آن ماجراهاي شيرين يكي اين است كه بهرام هفت عروس از پادشاهان هفت اقليم به خانه مي‌آورد و مهندسي شيده نام و خورشيد‌راي هفت عمارت بديع با هفت گنبد رنگين به رنگهاي سيارگان هفتگانه براي او بنا مي‌كند و بهرام آن عروسان نوخاسته را هريك به تناسب رنگ رخسار در يكي از آن هفت گنبد مي‌نشاند و هر روز هفته را كه نزد پيشينيان هر يك به سياره‌اي تعلق دارد بايكي از آن نو عروسان به عيش و نشاط مي‌گذراند.

روز شنبه منسوب به ستاره‌ي كيوان(يا زحل) و رنگش سياه است.

روز يكشنبه از آن خورشيد است و رنگ زرد و زرين دارد.

روز دوشنبه روز ماه است كه رنگ اصليش را سبز مي‌دانستند.

روز سه‌شنبه روز بهرام يا مريخ است كه جامه سرخ بر تن دارد.

روز چهارشنبه روز سود و سودا و دكان وبازار است و به عطارد(ياتير)، كه دبير آسمان است و رنگش فيروزه‌اي است، تعلق دارد.

روز پنجشنبه روز سعادت و منسوب به مشتري است و رنگ آن صندل گون است.

روز جمعه از آن زهره خنياگر است كه چون الماس به رنگ سفيد در آسمان مي‌درخشد.

بدين‌سان اين هفت گنبد از سياه تا سفيد همه رنگها و از كيوان تا زهره همه سيارگان و از شنبه تا جمعه همه زمان‌ها را در بر مي‌گيرند و به زبان رمز تمامي قصه‌ي آفرينش را از سياه كه رمزي از اسم باطن يا مقام ذات الهي و خلوت ابدي شاهد هستي با خويش است چنان كه شيخ محمود شبستري گفت:

سياهي گر ببيني نور ذات است                        به تاريكي درون آب حيات است

تا سفيد كه ظهور كامل همه رنگها وتجلي اسم ظاهر از اسماي حسناي الهي است، باز مي‌گويند: سياه همه رنگها را در خود نهفته است و هيچيك را باز نمي‌تابد، از اين رو رمز سكوت مطلق و مقام لا اسم و لا رسم يا عنقاي مغرب(شهريار در پرده) و امثال اين گونه تعبيرات است و سفيد همه رنگها را باز مي‌تابد و چون روز همه چيز را آشكار مي‌كند و رمز جمال الهي است كه نور آسمان و زمين است و به هر طرف رو كنند چهره اوست.

رنگها و ستارگان روزهاي هفته در فرهنگ غرب نيز كم و بيش با آنچه نظامي در هفت پيكر آورده هم‌آهنگ است. از جمله در زبان انگليسي شنبه را Saturday   گويند يعني روز زحل و رنگ آن به همين مناسبت سياه است زيرا رنگ زحل در آسمان كمي به سياهي مي‌زند.

در اساطير يونان زحل كه نامش Chronos  يعني زمان است، پدر خدايان يوناني است كه فرزندانش ژوپيتر و ديگران او را از آسمان راندند و او به زمين آمد. در روم(ايتاليا) مهمان پادشاهي به نام ژانوس شد، و هزار سال نزد او زيست و در اين هزار سال كه دوران طلايي ناميده شده است به يمن قدوم زحل، مرگ و بيماري و پيري و زشتي و قحطي و غيره وجود نداشت و پيوسته همه چيز بر وفق مراد بود. هنوز در ايتاليا ساليانه جشني بر پا مي‌شود به نام Satunalia يعني جشن زحل و نام ژانويه از همان ژانوس گرفته شده است.

روز يكشنبه را Sunday مي‌گويند يعني روز خورشيد و با آنكه اكنون تعطيل است اما در فرهنگهاي انگليسي از آن به عنوان روز اول هفته ياد مي‌كنند، چنانچه ما نيز در فارسي (يك) شنبه مي‌گوييم. گويي شنبه شماره صفر هفته است كه هنوز آفرينش شروع نشده و با طلوع خورشيد كه همان تجلي نور الهي است آفرينش در روز يكشنبه آغاز شده و روز يكشنبه اولين روز آفرينش و همچنين اولين روز هفته است.    

روز دوشنبه را Monday گويند كه منسوب به ماه و رنگ آن سبز است زيرا در هيات قديم رنگ اصلي ماه را سبز مي‌دانستند و در زبان انگليسي نيز چنين است كه رنگ ماه سبز است و گاهي از آن به حسادت ياد مي‌كنند و رنگ غول حسادت نيز سبـز است. و در زبان انگليسي اصطلاح Green with envy بمعني سبز شده از حسادت، رايج است. اين روز به زن تعلق دارد زيرا ماه زن است و ارتباط ويژه‌اي با زنان دارد از جمله آنكه مظهر نور الهي است و در غيبت خورشيد رسالت او رساندن نور خورشيد به جهان است و زن به علت بلندي مقام و اينكه نگاهش به سوي خورشيد است اين رسالت را مي‌تواند انجام دهد.

روز سه‌شنبه را Tuesday گويند يعني روز Tues كه نام يكي از خدايان است معادل با مارس يا مريخ و رنگ آن قرمز است. اين روز به مردان تعلق دارد كه عاشقند و سرخ رنگ عشق است و روز قرباني و جان‌ فشاني در راه معشوق.

چهارشنبه را  Wednesdayگويند كه روز Oden يكي ديگر از خدايان اساطيري است كه آن نيز برابر Mercury يعني عطارد و رنگ آن فيروزه‌اي است و روز تجارت و سود وسودا است. از همين لغت كلمه Merchant به معني بازرگان و Mercantile به معني تجاري آمده است يعني مربوط به مركوري يا عطارد كه دبير فلك است و دانش دنيوي نزد اوست.

روز پنجشنبه را Thursday خوانند يعني روز متعلق به Thor كه باز از خدايان ژرمني است و معادل با ژوپيتر يا زئوس در فرهنگ روم و يونان و معادل مشتري يا برجيس در فرهنگ ماست و روز سعادت ماست.

پنجشنبه كه هست روزي خوب                    در سعادت به مشتري منسوب (هفت پيكر)

بالاخره روز جمعه يا آدينه را Friday گويند كه بعضي گفته‌اند به معني روز آسايش و رهايي از كار و فعاليت است و بعضي گفته‌اند روز درخشندگي و سپيدي است و متعلق به ستاره زهره يا ونوس يا آفروديت است كه رنگش در آسمان به سپيدي مي‌زند.

اگر ما نيز چون بهرام، هفت روز هفته را در صحبت يكي از هفت عروس هفت اقليم هنر يعني شعر، نمايشنامه، موسيقي، نقاشي، معماري، مجسمه‌سازي و سينما كه هنر هفتم ناميده شده است بگذرانيم و حكايتي از او بشنويم و به تعبير ديگر هر روز هفته را با يكي از تجليات جمال و جلال الهي سر كنيم، همه‌ي روزها مبارك و روز اقبال و سعادت خواهد بود.

حسين محي‌ الدين الهي قمشه‌اي