نمودی دیگر از جایگاه عدد هفت در فرهنگ مردم ایران

نمودی دیگر از جایگاه عدد هفت در فرهنگ مردم ایران

مراسم هفتمین شب تولد نوزاد 

 

 به دنيا آوردن بچه و زايش در اكثر اديان وفرهنگ‌ها، به خصوص در جوامع سنتي و روستايي، از چنان اهميت و جايگاهي برخوردار است كه بي‌شك مراسم و اعتقادات گسترده‌اي، چه در زمان بارداري و چه در زمان زايمان و بعد از آن، را در پي دارد. کودکی که به دنیا می‌آید در روز هفتم، دهم و چهلم تولدش، مراسم خاصی برگزار می‌گردد که با اعتقادات و باورهای خاصی همراه می‌باشد. مراسم هفتیمن روز تولد نوزاد، که اکثرا آن را به مراسم" شب ششه" می شناسند، عمومی‌ترین و پربارترین آنهاست و تقریبا در اکثر شهرها و در بین اقوام مختلف با تفاوتهایی معمول می باشد.که مطمئنا خوش یمنی و تقدس عدد هفت، در زمان برگزاری و برخی آداب  آن، بی تاثیر نبوده است. این رسم در بین آذربایجانیان، نیز با مجموعه‌ای از باورها، اعتقادات و مراسم خاص با نام "یدی گئجه" (هفت شب) برگزار می گردد. هرچند این مراسم و اعتقادات مربوط به آن، نیز به مانند بسیاری از سنن و آئین‌های کهن، در هیاهوی زندگی شهرنشینی و حتی بعضا، در جوامع سنتی، روز به روز کم رنگ‌تر شده و به دست فراموشی سپرده می شود! و مطالبی که در اینجا گفته می شود، بیشتر معطوف به گذشته،جوامع روستایی و خانواده های سنتی می باشد.

دنباله

جايگاه اعداد در فرهنگ مردم ايران

جایگاه اعداد در فرهنگ مردم ایران

بخش نخست

 چكيده:

زمانیکه فیثاغورث و پیروانش این نظريه را ارائه نمودند که «تمام جهان هستي بر اساس اعداد ساخته و پرداخته شده‌ است »[1]  مطمئنا حوزه زندگی اجتماعی و فرهنگی جوامع بشری را نیز در نظريه پردازي خود مدنظر داشته‌اند. چرا که در این عرصه نیز اعدادی حضور دارند که علاوه بر ارزش کمی، از جایگاه و ویژگی‌های کیفی و معنوی عمیقی برخورد می باشند. به طوری که وجه کمّی این اعداد در پس این خصلت، فراموش شده و باورها، اعتقادات و ویژگی‌های دیگر و گاها متفاوت به خود می‌گیرند. اعدادی چون هفت (نماد تقدس و خوش یمنی و تمامیت مانند سفره هفت سین، هفت امشاسبند و ...)، چهل (نماد کمال و تمامیت، مانندچله نشینی، چهل سالگی : سن کمال)، سه: (در باور مردم، شمارگان یک و دو، در حوادث و امور معلق است و باید سه را به دنبال داشته باشد تا کامل شود و ضرب‌المثل "تا سه نشه، بازی نشه" (اسدیان:59:1384) و همچنین سه منش کردار نیک، گفتار نیک و پندار نیک در آيين زرتشت، سه مرحله وجودي فروهرها (ارواح): مرحله پيش از هستي‏، مرحله زندگي زميني، مرحله زندگي پسين، اقالیم سه‌گانه: وجود، علم و حیات، موید همین دیدگاه می‌باشند) [2]، چهار (اصل و ریشه طبیعت جاودان: چهار عنصر حیات، چهار فصل سال ، چهار دوره سه هزار ساله جهان در اساطیر زرتشتی و نشانه استحکام و موزونی: چهار جهت، چهار ستون بدن انسان و چهار گوشه)[3] ،  سيزده (نماد نحسی و بديمني: اساطیر ایران: عمر جهان دوازده هزار سال است و در پايان دوازده هزار سال (اغاز هزاره سیزده)، آسمان و زمين در هم خواهد شد. سیزده بدر؛  تورات: برخورد ستاره  دنباله دارى با زمين در روز سيزده  فروردين، مسیحیت: در آخرين غذاى حضرت عيسى (شام آخر)، سيزده نفر بر سر سفره بوده اند، و خيانت يكى از آنان موجب مصلوب شدن مسيح شده است، گرفتارى حضرت مسيح در روز سيزدهم ماه )(حسن‌زاد، 1385: 4) و ...؛ كه هر كدام با داشتن خصلت‌هايي همچون مقدس، خوش‌يمن، بديمن، نحس و …  رفتار، اعتقادات و عملكرد مردم را تحت تأثير قرار می‌‌دهند.

موضوع این مقاله نیز بررسی جایگاه اعداد مقدس و خوش‌یمن هفت و چهل  در فرهنگ مردم ایران می‌باشد. از اینرو پس از توضیحاتی در این خصوص، نمونه‌هایی دال بر حضور برجسته این اعداد در عرصه‌های مختلف فرهنگ‌ عامه و زندگی  مردم ارائه می‌گردد.

دنباله

جايگاه اعداد در فرهنگ مردم ايران

جایگاه اعداد در فرهنگ مردم ایران

بخش دوم

 علاوه بر هفت، عدد چهل ، نیز در زوایای مختلف زندگی فرهنگی، اجتماعی و مذهبی مردم ایران، معتبر و مقدس بوده و از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. واژه های «چله نشستن»، «چل چلي» و «پيرا چله،‌ گرما چله» همگی، نشانه‌ي اهميت و جنبه نمادین و ماورائی اين عدد در فرهنگ ایران است .

در تائید این موضوع، در کتاب "آیین‌های گذر در ایران" آمده است که:" عدد چهل، عدد کمال و مقدس است: به چله نشستن درویشان، ریاضت چهل روزه صوفیان، چهلم فوت (اربعین)، چهلم تولد کودک، چله تابستان و چله زمستان، چهل سالگی (سن كمال فكري انسان) سن انبعاث پیامبر (صلی الله). و اینکه حضرت یونس، چهل سال در دل ماهی (نهنگ) بود تا پالوده و پاک از کام او بیرون آمد" " (اسدیان، 57:1384)و هزاران مورد دیگر نمودهایی از جایگاه این عدد می باشد.

عدد چهل نیز گاه به مانند عدد هفت، ماهیت کمی خود را از دست داده و معنای کمال، تمامیت و فراوانی به خود می‌گیرد. به عنوان مثال، همه می دانیم که کاخ چهل ستون فقط بیست ستون دارد. مقبره چهل تن شیراز ، شانزده قبر بیشتر ندارد ، و یا چراغهای چلچراغ، خیلی مانده به چهل برسد. و یا توپ و پارچه چهل تکه، واقعا شامل چهل تکه نمی باشد و ...

آنا کراسنولسکا (Anna krasnowolska)، پژوهشگر لهستانی  در خصوص وجود دوره‌های خاص چهل روزه در زندگی افراد می نویسد:" ... در آیین‌های خانوادگی چله، دوره چهل روزه‌ای است که شخص و موجودیت او با یک وضع مهم و حساس برخورد پیدا می کند. این مواقع عبارتند از : تولد، ازدواج یا مرگ. طی مدت چهل روز بعد از هر یک از این مراحل، شخص و خانواده‌اش به طور خاصی آسیب‌پذیر می‌شوند و در معرض حمله ارواح شیطانی قرار می‌گیرند. این به معنای یک دوره اغتشاش و فترت است که بعد از هر انتقال به یک مرحله تازه از زندگی اتفاق می افتد..." (اسدی57: 1376،به نقل از انا کراسنولسکا)

دنباله

جايگاه عدد«هفت» در فرهنگ ايرانيان

جايگاه عدد«هفت» در فرهنگ ايرانيان

با تاکید بر سفره هفت سین نوروزی

 

نوروز همچون مسافري است عزيز و پررمز و راز، كه همه ساله در زيباترين و اعجاب انگيزترين فصل سال براي تدارك سور و سات يك جشن باشكوه، به يمن تولد دگرباره طبيعت و تبلور حيات، آهسته آهسته وارد شهر و خانه ها مي شود! و همه چشم انتظار آمدنش، به پيشواز مي روند: خانه تكاني مي كنند، نو وزيبايي را جايگزين كهنه گي و پلشتي مي كنند. تاريكي را پس زده، آتش مي افروزند و شادي برپا مي كنند، لباس پاكيزه و نو بر تن كرده و به پاس آمدنش هديه به يكديگر پيشكش مي كنند، و حتي مردگان را نيز در اين شادي بي نصيب نمي گذارند، خواني از عصاره سلامتي، بركت، معنويت، روشنايي، حيات و پاكي مي گسترانند و آن را به نام عدد اهورايي و مقدسي چون هفت، متبرك مي كنند و با حضور در كنار آن، در نخستين لحظات حلول سال نو، هر چه نيكي و خوبي است را براي خود و خانواده شان رقم مي زنند.

شايد به جرأت بتوان گفت كه در بين سلسله آيين هاي نوروزي، «هفت سين» رازآلود ترين و فلسفي ترين سنتي است كه در پس هر «سين»اش، بس رازها و معرفت ها نهفته است. ولي به نظر مي رسد آن را نيز بي توجه به فلسفه وجودش، به مانند بسياري از رسوم كهن، با اطمينان به اعمال و اقوام آبا و اجدادمان، و فقط با اين توجيه كه حضور «هفت سين»، خوش يمن و نبودش بدشگون است، اجرايش مي كنيم. «هفت سين» بخش لاينفك نوروز است كه با يكديگر پيوند ناگسستني دارند. همه به نوعي هفت سين را مي ستايند و نسبت به آن ارادت مي ورزند، از مدتها قبل در تب و تاب تدارك وسايل سفره «هفت سين» مي افتند، سبزه مي نشانند، ماهي قرمز به تنگ كرده و تهيه سمنو و سنجد و سيب و سكه و چندين سين ديگر را جزو واجبات امور قرار مي دهند و آنها را ساعتي قبل از شروع سال جديد در سفره اي كه آيينه و كتاب مقدس و شمع فروزان، صدرنشين آن هستند، با وسواسي خاص، مي چينند و حول آن را خوش يمن ترين مكان براي شروع سال جديد مي دانند.

دنباله